Home

April 2014

1

Wie zich het verleden niet herinnert, zal in parkeergarages vaak lang naar zijn auto moeten zoeken. J. Trachman

2 Homo ergaster, is een uitgestorven mensensoort die in dezelfde tijd leefde als, en erg veel leek op Homo erectus. Homo ergaster is bekend uit het Vroeg Pleistoceen tussen 1,9 tot 1,4 miljoen jaar (Ma) geleden van onder andere Koobi Fora (Kenia, Oost-Afrika) en Swartkrans (Zuid-Afrika). De naam ergaster komt van een Grieks woord dat "werker" betekent. De naam heeft betrekking op de vuurstenen werktuigen die bij fossielen van deze soort zijn aangetroffen.
3 Herodotus of Herodotos ca. 485 VJ - tussen 425/420 VJ, was een Grieks historicus die in het westen beschouwd wordt als de vader van de geschiedschrijving. Hij is vooral bekend door zijn werk De Historiën. Hij maakte een reeks studiereizen door de toenmalig bekende wereld (onder andere Griekenland zelf, Klein-Azië, Opper-Egypte, Noord-Afrika, delen van het Midden-Oosten, het huidige Oekraïne en de Krim en delen van West-Europa). Op die manier vergaarde hij een in zijn tijd zeldzaam brede kennis van de wereld.
4 De muur van Hadrianus werd bemand door naar schatting 9000 man. Zij kregen hevige aanvallen te verwerken in 180 en vooral in 196 en 197 NJ., waarbij ernstige verliezen waren te betreuren. Hij onderging een uitgebreide reconstructie onder Septimius Severus. Door diens harde optreden tegen de verschillende opstandige stammen bleef het daarna relatief rustig in het gebied. Aangenomen wordt dat garnizoensleden zich ook hebben vermengd met de plaatselijke bevolking en volledig integreerden. De Muur van Hadrianus werd door ontwikkelingen elders overbodig. Na 400 trachtte Rome tevergeefs zijn rijk te verdedigen tegen aanvallen op de Europese grenzen door onder meer de Westgoten, de Hunnen, de Oostgoten, de Vandalen. Britannia werd ontruimd.
5 De Karolingische tijd was een periode van opleving van cultuur en wetenschap in West-Europa rond de regeerperiode van Karel de Grote (768-814). Uit deze periode zijn met schelpgruis gemagerde kogelpotten bekend, die vooral uit Noord-Nederland en Noordwest-Duitsland voorkomen. Karolingisch aardewerk komt zowel handgevormd als gedraaid voor. Binnen het gedraaide aardewerk worden verschillende groepen baksels onderscheiden, naar de plaats van vervaardiging. Zo is er Badorf aardewerk, Mayen aardewerk en Vorgebirge aardewerk. De vormen zijn zeer divers; er zijn reliëfbandamforen, grote (tuit-)potten, kookpotten, schalen, kannen, kruiken en drinkbekers. Het baksel is fijn tot grof gemagerd en is zacht tot zeer hard. De kleur varieert van wit naar geel tot bruin en grijs. Het kan grofweg worden gedateerd tussen 750 en 1000. Het handgevormde aardewerk is zachter, vooral gemagerd met steengruis en kwarts. Dit aardewerk staat aan het begin van de kogelpot-ontwikkeling.
6 In 2011 werd, bij een opgraving in Swifterbant, het skelet van een vrouw gevonden. Na onderzoek blijkt ‘Michelle’, vernoemd naar haar vindster, net iets minder oud te zijn dan de eerder ontdekte ‘Trijntje’ uit Handinxveld-Giessendam. Datering van de grotendeels vergane resten bleek moeilijk omdat in de overgebleven botten niet genoeg testmateriaal zat om de leeftijd van ‘Michelle’ definitief vast te stellen. Maar inmiddels heeft onderzoek van de houtskoolrestanten rondom het skelet wel uitslag gegeven. De archeologen stelden vast dat ‘Michelle’ waarschijnlijk tussen 5484 en 4800 voor de jaartelling begraven is. Hiermee is ze net iets minder oud dan het skelet van ‘Trijntje’, dat gedateerd wordt op ongeveer 5500 voor de jaartelling. Naast het graf van ‘Michelle’ werden bij de opgravingen in Swifterbant vorig jaar ook nog 30 eiken, 60 haardkuilen en meer dan 100.000 stukjes vuursteen gevonden. Ondanks de ‘jonge’ leeftijd van Michelle blijft er sprake van een unieke vondst.
7 Mummia (mummiepoeder) werd tot het begin van de 20e eeuw aangeboden als medicijn. Op de prijslijst van de farmaceutische fabriek E. Merck te Darmstadt stond in 1924 nog het product: “Mumia vera Aegyptica”. Per kilo kostte het twaalf goudmark. Uiteindelijk is het product volledig uit onze medicinale wereld verdwenen.
8 Een wereldwonder is een benaming voor opmerkelijke natuurlijke en door de mens geconstrueerde bouwwerken of gebieden, die door diverse instanties of personen worden onderscheiden. De wereldwonderen worden nooit afzonderlijk benoemd, maar worden in een overzicht van, meestal zeven, bouwwerken of gebieden gepresenteerd. De bekende en meest gebruikte lijst is die van de Griekse Antipater van Sidon, die rond 140 voor onze jaartelling leefde. Hij noemde zeven bouwwerken op zijn lijst, waarna het gebruikelijk werd om dit aantal voor toekomstige lijsten aan te houden.
9 De eerste keizer van China, Qin Shi Huangdu, liet niet alleen het terracottaleger vervaardigen, maar ook standaardiseerde hij het Chinese schrift, de bureaucratie, de wet, de munten, gewichten en maatregelen. Hij breidde het Chinese imperium uit, legde een systeem van wegen aan en bouwde massieve vestingwerken en paleizen. Qin Shi Huangdi stond bekend als een wrede heerser die makkelijk doodde en mensen die niet aan zijn ideeën wilden gehoorzamen liet hij verbannen. Hij stond ook bekend om het verbranden van alle boeken uit vorige regimes, hij verbood zelfs dat zijn geleerden spraken over het verleden. Na drie mislukte aanslagen bij zijn leven raakte hij geobsedeerd van de mogelijkheid tot eeuwig leven. Op 49-jarige leeftijd stierf Qin Shi Huangdi plotseling in 210 VJ, waarschijnlijk aan kwikvergiftiging. Volgens de overlevering had hij kwikpillen ingenomen, die hem volgens zijn alchemisten onsterfelijk zouden maken.
10 Lara Croft is de fictieve avontuurlijke archeologe die centraal staat in de computerspel-serie Tomb Raider. Het personage uit het spel Lara Croft, Hertogin van Saint Bridget, is een excentrieke en rijke aristocrate uit het Zuidwest-Londense district Wimbledon. Met uitzondering van Australië bereisde ze alle continenten, waar ze vele beroemde archeologische vindplaatsen bezocht en nieuwe ontdekte. Tot haar archeologische (fictieve) vondsten behoren de Scion van Atlantis, de Dolk van Xian, het Gouden Masker van Tornarsuk, het mythische zwaard Excalibur, de Hand van Rathmore, het Amulet van Horus, de Steen der Wijzen, de Iris, de Nightmare Stone, hand van Midas, de Black Stone, de Doos van Pandora, de Osiris-codex en de Cinnabar-vaas.
11 'Verloren stad' is een term die wordt gebruikt voor een stad of ander dichtbevolkt gebied uit de oudheid dat om uiteenlopende redenen werd verlaten door de bevolking, waarna de stad zelf in de vergetelheid raakte, en de locatie ervan verloren is gegaan. De zoektocht naar dergelijke verloren steden leidde in de 15e eeuw in Europa tot de totstandkoming van de archeologie. Verloren steden worden door archeologen doorgaans onderverdeeld in drie groepen:
A. Steden die geheel verdwenen zijn uit het geheugen en waarvan men het bestaan pas ontdekte toen de stad werd teruggevonden (bijvoorbeeld Machu Picchu)
B. Steden waarvan de locatie verloren is gegaan, maar die wel nog voorkomen in oude mythen en sagen. (bijvoorbeeld Atlantis)
C. Steden die zijn verlaten, maar waarvan de locatie wel bekend bleef (bijvoorbeeld Petra).
12 Sidon in Libanon heeft als vroegste bewoning 4.000 VJ. De naam Sidon komt van Sidunu, wat “vishaven” betekent. Sidon was een van de oudste en belangrijkste Fenicische steden. Vanwege de gunstige ligging aan de Middellandse Zeekust werd o.a. vanuit de haven van Sidon het mediterrane handelsrijk gevestigd.
13 Het Allard Pierson Museum is het archeologie museum van de Universiteit van Amsterdam. We tonen de betekenis van oude beschavingen voor de hedendaagse Europese cultuur op een actuele en uitdagende manier. Dat doen we voor een zo groot mogelijk geïnteresseerd publiek, aan de hand van een archeologisch topcollectie en in samenwerking met talentvolle studenten en excellente onderzoekers. Allard Pierson Museum, Oude turfmarkt 127, 1012 GC Amsterdam. http://www.allardpiersonmuseum.nl
14 De expeditie van Napoleon naar Egypte (1798-1801) was een invasie van Egypte en Palestina door revolutionaire Franse troepen onder bevel van generaal Napoleon Bonaparte, de latere keizer Napoleon I. De expeditie was geen succes. De Britse admiraal Nelson vernietigde de Franse vloot, waardoor de troepen van Frankrijk werden afgesneden. In 1799 vluchtte Napoleon terug naar Parijs om daar de macht in Frankrijk te grijpen. De expeditie duurde tot 1801, toen de laatste Fransen zich overgaven. Hoewel de expeditie weinig militair nut had, had zij wel grote betekenis voor de kennis over het Oude Egypte. Napoleon nam een aantal wetenschappers en kunstenaars mee die de piramides en andere overblijfselen van het Oude Egypte in kaart brachten. Ook werd de steen van Rosetta tijdens de expeditie ontdekt, waarmee de hiërogliefen eindelijk ontcijferd konden worden.
15 De Bronstijd is genoemd naar het gebruik van brons in die periode. Brons wordt verkregen door de toevoeging van een ander metaal, meestal tin, aan koper waardoor het harder wordt en dus duurzamer. Het verving geleidelijk aan de werktuigen en wapens van steen. Deze periode loopt van ongeveer 2000 VJ tot 900 VJ waarin we Vroege, Midden en Late Bronstijd onderscheiden.
16 Altamira is een grot in Spanje, die bekendstaat om zijn rotstekeningen. De grot werd in 1879 ontdekt en ligt in Cantabrië, nabij het dorp Santillana del Mar, 30 km ten westen van Santander. De grot is 270 meter lang, de hoogte varieert van twee tot zes meter. Honderdvijftig tekeningen waarvan de ouderdom wordt geschat op 15000 jaar, zijn te vinden na vijftien minuten wandelen. Er werden geen mensen afgebeeld, enkel bizons, herten, paarden en everzwijnen en handafdrukken. De kleuren zijn zwart, oker en rood en de kunstenaars maakten dankbaar gebruik van de welvingen van de rotswand om hun schilderingen een extra dimensie te geven. In 1959 werd geconstateerd dat de tekeningen in de grot van Altamira hun kleur begonnen te verliezen en te verdrogen. Daarom worden bezoekers nu beperkt toegelaten. Voor een bezoek aan de grot is er een wachtlijst van meer dan drie jaar. In de nabije omgeving werd een kopie van de grootste ruimte gemaakt, die te bezoeken is door toeristen. In het Deutsches Museum te München kan men ook een kopie van de grot bezoeken. De rotstekeningen staan op de werelderfgoedlijst van UNESCO.
17 Schrift is een manier om te communiceren en tevens kan men gesproken informatie bewaren. Het is gebaseerd op een tussen meerdere personen afgesproken systeem, waarin elk teken een vaste betekenis heeft. De tekens worden op een drager (kleitablet, papyrus) geschreven, waardoor ze weer gedecodeerd ofwel gelezen kunnen worden. Voor de ontwikkeling van het schrift kon men informatie slechts mondeling overdragen met het risico op verandering van de informatie door weglating en/of toevoeging. Het ontstaan van het schrift wordt geplaatst in bijna alle bekende culturen in het laat-Neolithicum: Sumer, Egypte, Indus-cultuur, Rijk van het midden, Olmeken en tegenwoordig ook wel in Zuid-Anatolië.
18 Het Behouden Huys is de naam van een huis dat in september 1596 door de Hollander Willem Barentsz op Nova Zembla werd gebouwd. Het huis was ongeveer 10 meter lang en 6 meter breed. Als bouwmateriaal diende wrakhout van het schip waarmee Barentsz had gehoopt in Indië aan te komen. Het schip strandde echter in het ijs en men moest Het Behouden Huys bouwen om de winter te kunnen overleven. Na de winter werd van een deel van het hout een sloep gebouwd. De resten van Het Behouden Huys werden in 1871 gevonden door de Noorse walvisvaarder Elling Carlsen.
19 De toegang tot de grot van Altamira werd lange tijd door een rotsblok versperd. Daardoor werden de tekeningen pas in 1879 ontdekt, door de dochter van de landeigenaar, markies Don Marcelino Sanz de Sautuola. Daarna begon voor deze amateur-archeoloog een langdurige strijd om erkenning: collega archeologen geloofden namelijk niet dat de gevonden schilderingen uit het paleolithicum stamden. Don Marcelino werd zelfs beschuldigd van vervalsing. Pas vijftien jaar na zijn dood erkenden zijn tegenstanders dat zij ongelijk hadden en dat de vele tekeningen echt zijn en ongeveer 15000 jaar oud zijn.
20 In Europa leidde de, deels archeologische, expeditie van Napoleon tot een enorme gekte, de Egyptomanie, voor alles dat met Egypte te maken had. Woningen werden ingericht met meubels en motiefjes in Egyptische stijl, en ook de kleding werd geïnspireerd door Egypte – zo kwam bijvoorbeeld de tulband in de mode. Napoleon was een bewonderaar van de Egyptische cultuur, vandaar dat in de empirestijl elementen en patronen uit de Oud-Egyptische en Romeinse bouwkunst werden toegepast. Hij deed inspiratie op tijdens zijn veldslagen en roofde vele kunstschatten uit het land om ze naar Parijs te brengen. De stijl is verwant aan de classicistische Lodewijk XVI-stijl. Typerend zijn het gebruik van verguldingen, militaria, sfinxen, palmetten en felle, rijke pastelkleuren.
21 De Amerikaan Augustus Stanwood liet in de 19de eeuw tonnen mummiewindels invoeren om er in de staat Maine papier van te maken. Omdat er veel mummies beschikbaar waren en er ongeveer 20 pond windsel om een mummie zat dacht Stanwood dat hij veel geld kon verdienen. Het probleem was dat de windsels zo waren verkleurd dat er met geen mogelijkheid wit papier van was te maken. Hij werd daardoor gedwongen om zich te beperken tot bruin pakpapier. Toen er echter een cholera epidemie uitbrak werd hij gedwongen om te stoppen aangezien men dacht dat ‘Stanwoods mummy paper’ verantwoordelijk was voor de epidemie.
22 De Floresmens (Homo floresiensis), is een in 2003 ontdekte uitgestorven mensensoort waarvan aangenomen wordt dat hij nog leefde ten tijde van moderne mensen, Homo sapiens, zo'n 18.000 jaar geleden. Acht skeletten, waarvan slechts één met schedel, zijn ontdekt in een kalksteengrot 'Liang Bu' op het Indonesische eiland Flores. Deze mensensoort werd niet groter dan 1 meter. Er bestaat echter onenigheid tussen wetenschappers of het hier een aparte soort betreft, of dat het slechts om abnormale individuen van moderne mensen gaat. Er zijn echter geen resten van moderne mensen gevonden in de oudere lagen waar de overblijfselen van Homo floresiensis zijn aangetroffen. Deze hypothese wordt tegengesproken door de vondsten van vergelijkbare typen werktuigen op Flores, die echter veel ouder zijn (850.000 jaar), uit een periode dat de moderne mens nog niet bestond. Dwergvorming op eilanden is een welbekend paleontologisch verschijnsel. Flores zelf herbergde in die tijd ook een dwergolifant. Aan de andere kant bestond de levensgemeenschap tevens uit reusachtige ratten en varanen. Ook dit is een in veel langdurig geïsoleerde eilandfauna's een bekend verschijnsel.
23 Plovdiv in Bulgarije heeft als vroegste bewoning 4.000 VJ. Plovdiv is de oudste stad van Europa. De slogan van de stad is dan ook “antiek en eeuwig”. Er zijn archeologische vondsten die aantonen dat er rond 6.000 VJ al mensen woonden in de omgeving. Ongeveer 2.000 jaar later werd de huidige stad gesticht.
24

Museum Kennemerland is een streekmuseum, gevestigd in het voormalige gemeentehuis van Wijk aan Zee en Duin, nu Beverwijk. In het museum vindt u een uitgebreide historische collectie uit en over Midden-Kennemerland, met name de plaatsen Beverwijk, Heemskerk en Velsen. De belangrijkste onderdelen van de vaste collectie  zijn Velser Aardewerk en Kinheim tapijten. Andere belangrijke deelcollecties zijn: kinderspeelgoed, ijspret, gebruiksvoorwerpen, rederijkers blazoenen, gereedschappen, industrie en huishoudelijke hulpmiddelen. Veel aandacht wordt er besteed aan de geschiedenis van de Buitenplaatsen van Midden-Kennemerland door het tonen van oude prenten, schilderijen, archeologische voorwerpen en producten uit dit gebied.
Museum Kennemerland, Westerhoutplein 1, 1943 AA Beverwijk. http://www.museumkennemerland.nl 

25

De IJzertijd is genoemd naar de periode in de geschiedenis dat de mens het ijzer ontdekte en ging gebruiken. Deze periode is niet overal ter wereld gelijk. In Nederland rekenen we ongeveer vanaf het jaar 900 VJ tot het jaar 0 waarin ook weer een onderscheid wordt gemaakt tussen Vroege, Midden en Late IJzertijd.

26 De Piltdown-mens is een veronderstelde vroege mensachtige, waarvan de fossiele resten echter vervalsingen bleken te zijn. Het ging om delen van een schedel en een onderkaak, gevonden door de amateur-paleontoloog Charles Dawson in 1912 in Piltdown, East Sussex. Hij vertelde over zijn vondst in een brief aan paleontoloog Arthur Woodward. De vondst bestond uit grote delen van de schedel, en toen Woodward en Dawson samen verder groeven, vonden ze ook een flink deel van de onderkaak. In 1947 werd een nieuwe ouderdomsbepaling uitgevoerd en hieruit bleek dat de Piltdown-mens hoogstens 50.000 jaar oud was. Toen bleken ook de kaak en de schedel niet bij elkaar te horen. De resten van de Piltdownmens bestonden uit een kaak van een orang-oetan of andere mensaap en een moderne menselijke schedel, beide chemisch bewerkt om ze er ouder uit te laten zien. Ook de andere vondsten uit Piltdown bleken van elders afkomstig te zijn. Wie voor de vervalsing verantwoordelijk is, is onduidelijk. Het zal waarschijnlijk nooit duidelijk worden door wie en waarom de vervalsingen gemaakt zijn. Charles Dawson, de meest voor de hand liggende kandidaat, overleed in 1916.
27 Het Midden-paleolithicum : dit is de periode van 300.000 jaar geleden tot 35.000 jaar geleden. Het is het tijdvak van de neanderthaler. In Europa wordt deze cultuurperiode vaak Moustérien genoemd naar de Franse vindplaats. Een belangrijke vernieuwing is de Levalloistechniek, waarbij van een voorbewerkte kernsteen schilfers werden afgeslagen die als werktuig dienden, terwijl daarvoor juist de kern als werktuig werd gebruikt na het afslaan van schilfers.
28 Howard Carter (Kensington, 9 mei 1874 – Londen, 2 maart 1939) was vanaf 1899 inspecteur-generaal van de monumenten van Opper-Egypte. Hij werd wereldberoemd door de ontdekking van het graf van de Egyptische farao Toetanchamon. Carter deed veel opgravingen in Egypte, waarmee hij begon op 17-jarige leeftijd in 1891. Hij werkte toen aan de opgraving van Beni Hassan, de graven van de prinsen en prinsessen uit het Middenrijk (ca. 2000 VJ). Later nam de egyptoloog professor W.M. Flinders Petrie de jonge Carter onder zijn hoede. In 1899 werd Carter een baan aangeboden door de Egyptische Oudheidkundige dienst. In 1905 nam hij daar ontslag vanwege een conflict. Carter werd in 1907 voorgesteld aan George Herbert, de graaf van Carnarvon. Lord Carnarvon was een amateuregyptoloog. Al gauw kreeg Carter de leiding over alle opgravingen van Carnarvon. Lord Carnarvon financierde Carters zoektocht naar de tombe van de tot dan toe onbekende farao Toetanchamon, wiens bestaan Carter had ontdekt. Op 4 november 1922 ontdekte Carter de vrijwel ongeschonden tombe in de. Op 16 februari van het volgende jaar opende Carter de grafkamer en zag hij voor het eerst de sarcofaag van Toetanchamon. Na de inventarisatie van alle vondsten trok Carter zich terug uit de archeologie en werd hij verzamelaar. Carter stierf in 1939 op 64-jarige leeftijd. De relatief hoge leeftijd van Carter ziet men als bewijs dat Carter niet getroffen is door de vermeende vloek van de farao, die andere leden van de opgravingsploeg zou hebben getroffen.
29 Het paard was voor de Scythen wat de kameel voor woestijnbewoners was. De Scythen waren uitstekende ruiters en behoorden tot de eersten die een zadel en stijgbeugels gebruikten. Ze aten het paardenvlees en dronken de melk van merries. Ze gebruikten paarden zelfs voor brandoffers. Wanneer een Scythische krijger stierf, werd zijn paard gedood en eervol begraven, compleet met tuig en zadelkleed. Volgens de geschiedschrijver Herodotus hielden de Scythen er wrede gewoonten op na. Ze gebruikten de schedels van hun slachtoffers om uit te drinken en als ze op hun vijanden afstormden, slachtten ze die af met ijzeren zwaarden, strijdbijlen, speren en pijlen met weerhaken die hun vlees openreten. In werkelijkheid waren ze niet wreder dan andere volken van hun tijd.
30 In Australië hebben archeologen van de Universiteit van Zuid-Queensland een 28.000 jaar oud fragment van een rotstekening aangetroffen. De tekening is gemaakt door Aboriginals en het tot nu toe oudst bekende voorbeeld van rotskunst in Australië. Het fragment werd in 2012 aangetroffen in de wildernis in Arnhem Land in het noorden van Queensland. De site, genaamd Narwala Gabarnmang, is alleen bereikbaar door een 90 minuten lange helikoptervlucht vanuit de afgelegen stad Katherine. Recentelijk heeft de radiokoolstofdatering van de kooltekening uitgewezen dat het met zijn 28.000 jaar één van de oudste rotstekeningen van de wereld is. Het gevonden fragment is waarschijnlijk kort na het tekenen van het plafond gevallen en door de aarde behouden. Het is mogelijk een deel van een menselijk figuur in actie, bijvoorbeeld iemand die een speer gooit.

Website statistieken gratis, LetsStat X1