Home

Februari 2014

1

De muur van Hadrianus van steen en plaggen (Engels: turf) was een versterking over de gehele breedte van Groot-Brittannië en had als doel om de Romeinse noordgrens te beschermen en invallen van de stammen, later bekend onder de naam Picten, vanuit het noorden (het latere Schotland) te voorkomen. Daarnaast diende hij als symbool van de Romeinse macht, zowel in Britannia als in Rome. In de enige Romeinse bron over de muur staat dat hij diende om de Romeinen te scheiden van de barbaren. De muur vormde ook de noordelijke grens van het Romeinse Rijk en was een van de best bewaakte stukken. Vermoedelijk deden de poorten in de muur ook dienst als douaneposten, om zo de handel doorgang te kunnen laten vinden.

2 De Scythen of Skythen waren Iraanse ruiterstammen die tussen de 7e eeuw VJ en de 4e eeuw NJ grote gebieden in de Euraziatische steppe bewoonden. De Scythen begroeven hun leiders in koergans. Dit zijn zogenaamde koningsgraven, waar goud, paarden en sieraden in zijn gevonden. Vrouwen en gevolg, alsmede paarden werden daarbij ook gedood en bijgezet in deze graven. Ze maakten mozaïeken in een herkenbare stijl met dieren en paarden en later met griffioenen en planten. Ze gebruikten scherpe lijnen die de vlakken afschermden en zo een spanning opwekken. Ook hebben ze de jagersmotieven uit de steentijd overgenomen in gouden en bronzen mallen.
3 De Sleeping Lady of Slapende Dame van Malta is een beeldje van 12,5 cm dat een vrouw in slaaphoudig, liggend op een rustbed, voorstelt. Haar bovenlichaam is naakt. Ze heeft brede heupen en draagt een rok met franjes. Het beeldje is gemaakt van klei en met rode oker gekleurd. Zowel de vrouw als het rustbed zijn met veel oog voor detail uitgewerkt en het geheel getuigt van groot vakmanschap. Er bestaan verschillende theorieen omtrent de betekenis van het beeldje. De meest voorkomende is dat de dame een godin, gelinkt aan de begrafenisrituelen, voorstelt. Een andere is dat zij de personificatie van de dood is. Het beeldje werd gevonden in het hypogeum van Hal Saflieni op Malta en dateert uit het neolithicum, de periode dat de megalithische tempels werden gebouwd. Het bevindt zich thans in het archeologisch museum van Valetta.
4 Leer van het verleden, leef in het heden, bereidt je voor op de toekomst. Auteur onbekend.
5

Mageren, soms ook wel verschralen genoemd, is het veranderen van de samenstelling van de klei door het toevoegen van andere materialen. Organische materialen, zoals stukjes stro, hooi, kaf of dergelijke, maar ook zand, potgruis en schelpengruis werden gebruikt. De verschraling of magering wordt aan de klei toegevoegd om krimpscheuren te voorkomen en de grote temperatuurswisselingen als gevolg van het bakken op te vangen.

6

In 1990 vond er in de Nederlandse provincie Noord-Holland een opgraving plaats waarbij een skelet werd gevonden van een man. Deze man zou ongeveer 2500 jaar VJ geleefd hebben tijdens de touwbekercultuur in de nieuwe steentijd. Hij kreeg de naam Cees de steentijdman, vernoemd naar de eigenaar, Cees J. van Berkel, van het perceel waarop hij werd gevonden. De opgraving vond plaats op de Mienakker dat gelegen is tussen Aartswoud en Hoogwoud in de gemeente Opmeer in de regio West-Friesland. In 2012-2013 werd er een reconstructie gemaakt van de steentijdman. Tot aan de reconstructie lagen de vondsten op de Mienakker opgeslagen in een archeologisch depot, totdat de opgraving in 2012 opnieuw werd bestudeerd. Het skelet was van een man met een leeftijd van tussen de 26 en 35 en zijn benen waren aangevreten. De man was tussen de 1,68 en 1,76 centimeter lang. De steentijdman zou begraven zijn geweest in een dodenhuis van 20 meter lang, ongebruikelijk voor de touwbekercultuur. In november 2013 werd de reconstructie tentoongesteld in het Westfries Museum in Hoorn. In 2014 zal de steentijdman een plek krijgen in het archeologiecentrum Huis van Hilde in Castricum.

7 Een ijsmummie is een mummie die ontstaat als een menselijk of dierlijk lichaam na het overlijden door ijs wordt omgeven en daardoor geconserveerd wordt.
In augustus 2004 werden in de Italiaanse Alpen drie lichamen gevonden van Oostenrijkse soldaten uit de Eerste Wereldoorlog. Het lichaam van een van hen werd aan het museum van Bolzano overhandigd ter bestudering. De lichamen van de drie soldaten waren ongewoon goed bewaard gebleven. Ze werden gevonden door Maurizio Vincenzi, directeur van een museum voor krijgsgeschiedenis in Peio en tevens lid van een bergreddingsteam, die gericht zoekend het uiteinde van de gletsjer bestudeerde en de lichamen al opmerkte voor ze kans hadden geheel te ontdooien. De andere twee lichamen zijn op een militaire begraafplaats in Peio ter aarde besteld. Een voorbeeld van een menselijke ijsmummie is "Ötzi". Andere ijsmummies zijn bijvoorbeeld gevonden op Groenland en hoog in de Andes, maar geen daarvan was zo oud als Ötzi.
8

Homo cepranensis is een uitgestorven mensensoort uit Italië, die in 1994 bij bouwwerkzaamheden aan weg bij Ceprano door de archeoloog Italo Biddittu werd ontdekt. Van deze soort is slechts één, 800.000 tot 900.000 jaar oude, schedel bekend. Deze datering wordt door Giovanni Muttoni et al. in een studie uit 2009 betwist. Zij menen, dat de schedel van jongere datum is, namelijk 450.000 jaren oud. De noodzaak om de schedel onder een nieuwe naam te beschrijven wordt door vele onderzoekers aangevochten en in feite wordt hij vaak als Homo antecessor beschouwd, ook al zou dit jonger zijn dan alle andere bekende fossielen van deze soort. De kenmerken van de schedel lijken een kruising te zijn tussen schedelkenmerken van Homo erectus c.q. Homo ergaster en die van de latere soort Homo heidelbergensis. Een studie uit 2011 suggereert dat H. cepranensis een voorouder was van de neanderthaler. Er is echter onvoldoende materiaal om een complete analyse van dit individu te maken. De "Ceprano-mens" is een geïsoleerde vondst. De term H. cepranensis moet dan ook worden opgevat als een verwijzing naar de vindplaats en niet als een soortbeschrijving.

9 Aleppo in syrië heeft als vroegste bewoning 4.300 VJ. Aleppo is de hoofdstad geweest van twee koninkrijken: het Amoritische koninkrijk Yamkhad (De Amorieten waren een Semitische, oorspronkelijk half-nomadische stam, genoemd in Babylonische en Egyptische bronnen en in het Oude Testament van de bijbel) en het Aramese koninkrijk van Bit Agusi (De Arameeërs zijn een Semitisch volk uit het Midden-Oosten. Zij menen dat hun ontstaansgeschiedenis teruggaat tot het oude Mesopotamië en beschouwen zich daarmee als één van de oudste volkeren. Arameeërs hebben een eigen taal, het Aramees. Ooit was het een wereldtaal. De Arameeërs bekeerden zich al heel vroeg tot het christendom. Een rode peper, die voornamelijk bij Aleppo wordt geteeld, heet Aleppo peper en is vernoemd naar de stad.
10 Het Verdrag van Malta is een verdrag dat in 1992 werd ondertekend door de lidstaten van de Raad van Europa (waaronder Nederland). Het Verdrag van Malta, ook wel de Conventie van Malta of het Verdrag van Valletta genoemd, beoogt het cultureel erfgoed dat zich in de bodem bevindt beter te beschermen. Het gaat om archeologische resten als nederzettingen, grafvelden, en gebruiksvoorwerpen. Uitgangspunt van het verdrag is dat het archeologische erfgoed integrale bescherming nodig heeft en krijgt.
11 Nederland telt 12.000 archeologische vindplaatsen. Gemeenten en provincies moeten in hun ruimtelijke ordening rekening houden met aanwezige archeologische vindplaatsen. Iemand die wil bouwen bij een archeologisch rijksmonument, heeft een monumentenvergunning nodig. Archeologische vindplaatsen zijn terreinen waarvan bekend is dat er zich historische resten bevinden, zoals sporen van een oude nederzetting. De belangrijkste archeologische vindplaatsen zijn beschermd als rijksmonument. Dit zijn er zo’n 1500, zowel in de bodem als onder water. Bijvoorbeeld grafheuvels, scheepswrakken en resten van Romeinse nederzettingen of voormalige kasteelterreinen.
12 Het Terracottaleger is een benaming voor de archeologische vondst van 9099 manshoge en zeer realistische terracottafiguren die als grafgiften zijn meegegeven aan de eerste keizer van China, Qin Shi Huangdi. Het 'leger' bevindt zich tussen de berg Li en het hedendaags Xi'an. Deze overblijfselen bij het graf van keizer Qin Shi Huangdi (221-214 VJ) behoren tot het UNESCO-Werelderfgoed. Qin Shi Huangdi wist, gedurende zijn bewind, grote koninkrijken rondom een rivier in China te verenigen tot één rijk en wordt daarom gezien als de eerste keizer van China.
13 Homo denisova is een uitgestorven mensachtige uit het genus Homo waarvan overblijfselen zijn gevonden in Siberië. H. denisova als soortbeschrijving wordt weinig gebruikt, omdat het begrip een directe verwantschap met de moderne mens impliceert, hetgeen onbewezen is. In 2008 werd een adolescent, een meisje, opgegraven in de Denisova-grot in het Altai-gebergte in zuidelijk Siberië. De opgraving werd verricht door een team onder leiding van de archeologen Michael Shunkov en Anatoli Derevianko van de Russische Academie van Wetenschappen in Novosibirsk. Op grond van analyse van mitochondriaal DNA (mtDNA), dat werd onttrokken uit een stukje van een botje van een vinger van dit meisje, is vastgesteld dat het fossiel tot een tot nu toe onbekend type van hominiden behoorde.
14

Het erfgoedpark in Genneper Parken is begonnen als een archeologisch experiment. In deze sfeer is het museum een ontmoetingsplaats geworden voor archeologen en liefhebbers. Door het jaar heen wordt er ervaring opgedaan met historisch ijzer winnen, smeden, bouwen, kleding maken, voedsel bereiden enzovoorts. Deze experimenten variëren in wetenschappelijk niveau, belangrijker is de toegankelijkheid voor deelnemers en museumbezoekers. De kracht van het museum is dan ook het ‘doe-karakter’. De educatieve programma’s zijn in wezen experimentele archeologie voor alle bezoekers. Eindhoven Museum, Boutenslaan 161 B, 5644 TV Eindhoven
http://www.eindhovenmuseum.nl

15

Steengoed bestaat uit kleisoorten die een brandtemperatuur van 1150 tot 1350 graden Celcius doorstaan, waarbij een zekere graad van sintering en verglazing wordt bereikt. Het vormt de overgang tussen aardewerk en porselein. Het bezit een harde scherf van porselein, is niet doorschijnend en zelden wit. Bij oxiderend stoken worden scherf en glazuur geel tot bruin, bij reductie blauwgrijs. Het eerste Europese steengoed dateert van rond het jaar 1000.

16 Willard Frank Libby (Grand Valley, 17-12-1908 – Los Angeles, 8-09-1980) was een Amerikaanse fysisch-chemicus die een grote rol speelde in de ontwikkeling van de C14-daterings methode in 1949. Deze methode bracht een revolutie teweeg in de archeologie. In 1960 ontving hij hiervoor de Nobelprijs voor de Scheikunde. Libby kwam op het idee dat een nauwkeurige meting van het gehalte koolstof-14 in afgestorven weefsel een methode kon zijn om de ouderdom van materiaal te bepalen. Met een halfwaardetijd van circa 5700 jaar vervalt koolstof-14 tot stikstof-14 onder uitzending van bètastraling. Omdat directe meting niet mogelijk bleek verbrandde hij het materiaal en met een gevoelige geigerteller mat hij de radioactiviteit. Als ijkmateriaal gebruikte hij oude pijnbomen (de mammoetboom) waarvan de ouderdom bepaald kon worden door het tellen van jaarringen. Van het Chicago Museum of Natural History verkreeg Libby een monster van een houten begrafenisboot die was gevonden in de tombe van de Egyptische farao Senoeseret III. De boot was gedateerd op 3750 jaar oud. Libby's teller schatte de leeftijd op 3621 jaar, een afwijking van slechts 3,5 procent. In de jaren daarna verfijnde hij de technologie en testte het op historisch belangrijke –en soms ongewone– voorwerpen, zoals prehistorische luiaardmest uit Chili, de perkamentbindings van de Dode Zee-rollen en houtskool van een kampvuur bij Stonehenge.
17 In Maastricht dateren de eerste sporen van een Keltische nederzetting van rond 500 VJ. De eerste Romeinse sporen zijn van 70 NJ. Maastricht heeft nooit Romeinse stadsrechten gekregen maar het Middeleeuwse stadsrecht kreeg de stad in 1204 NJ. De vondst van een pre-Romeinse straatweg aan het Onze-Lieve-Vrouweplein in Maastricht in 1983 en een Keltische muntschat nabij Amby in 2007, zijn aanwijzingen dat het gebied al vóór de Romeinse bezetting bewoond was. Uit de Romeinse tijd zijn veel overblijfselen bewaard gebleven, onder andere de resten van een heiligdom in Museumkelder Derlon, een thermencomplex op het plein Op de Thermen, de eerste Romeinse brug van Maastricht, het laat-Romeinse castrum en een groot aantal beeldhouwwerken (meer dan 300 fragmenten) en andere voorwerpen, waarvan een deel permanent wordt tentoongesteld in het Centre Céramique. Bij archeologische opgravingen (o.a. Sint-Servaasbasiliek, 1953-1954, 1980, Vrijthof, 1969-1970, Mabro, 1981-1982 en Derlon, 1983) zijn vondsten gedaan uit alle perioden van de Vroege Middeleeuwen, waaruit blijkt dat Maastricht, ook na het vertrek van de Romeinen, permanent bewoond bleef. Ook de lijst van bisschoppen van Maastricht (±380-780 NJ) en het bezoek van diverse Merovingische koningen pleit voor een continue bewoningsgeschiedenis.
18 Damascus in Syrië heeft net als Aleppo als vroegste bewoning 4.300 VJ. Damascus is de hoofdstad van Syrië en heeft nu 1,8 miljoen inwoners. De stad ligt midden in een grote oase aan de rand van een woestijnachtig gebied. Door deze ligging wordt de stad in verband gebracht met de Hof van Eden. Van verschillende gebeurtenissen die in de bijbel beschreven staan, wordt gezegd dat ze in en in de omgeving van Damascus plaatsvonden, zoals de geboorte van Abraham en de moord van Abel door zijn broer Kaïn.
19

Nederland heeft 9 Werelderfgoed-monumenten op de lijst van UNESCO staan en wel de volgende:     
Schokland en omgeving -- De Waterlinie Amsterdam (Stelling van Amsterdam) -- Molens bij Kinderdijk/Elshout -- Historisch gebied van Willemstad, binnenstad en haven, Curaçao -- Ir. D.F. Woudagemaal -- Droogmakerij de Beemster -- Rietveld Schröderhuis -- Waddenzee (gedeeltelijk in Duitsland) -- Zeventiende-eeuwse grachtengordel van Amsterdam binnen de Singelgracht.

20 Hiram Bingham III (Honolulu, 19 november 1875 - Washington D.C., 6 juni 1956) was een Amerikaans ontdekkingsreiziger, gouverneur en senator. In 1911 herontdekte Bingham de Incastad Machu Picchu in Peru. Later werd hij namens de republikeinen gouverneur voor de Amerikaanse staat Connecticut, maar dit ambt legde hij na enkele dagen al weer neer om lid van de Amerikaanse Senaat te worden. Bingham zijn persoon en leven zijn gebruikt voor het personage van Indiana Jones, in de gelijknamige films.
21 Het verdrag van Malta gaat uit van 3 hoofddoelen
A. Streven naar behoud in situ van archeologische waarden. De bodem is de beste garantie voor een goede conservering van archeologische resten.
B. Tijdig rekening houden in de ruimtelijke ordening met de mogelijkheid of aanwezigheid van archeologische waarden, zodat er nog ruimte is voor archeologievriendelijke alternatieven. Zo wordt voorgesteld om steeds vooraf onderzoek te laten doen naar de mogelijke aanwezigheid van archeologische waarden om het bodemarchief beter te beschermen en om onzekerheden tijdens de bouw van bijvoorbeeld nieuwe wijken te beperken. Op deze manier kan daar bij de ontwikkeling van de plannen zo veel mogelijk rekening mee worden gehouden.
C. De verstoorder betaalt voor het doen van opgravingen en het documenteren van archeologische waarde, wanneer behoud in situ niet mogelijk is.
22 In situ is een Latijnse uitdrukking die in plaats of op zijn plaats betekent. In de archeologie zijn artefacten in situ wanneer deze zich nog op de oorspronkelijke plaats van depositie bevinden, dat wil zeggen de objecten liggen of staan nog precies zo als ze in het verleden zijn achtergelaten. Dit is vaak het geval bij zogenaamde gesloten grafvondsten (bijvoorbeeld het graf van Toetanchamon), waarbij grafgiften niet door grafrovers zijn verplaatst of zelfs verwijderd. Artefacten in situ verschaffen de archeologie veel meer informatie dan losse vondsten. Tegenwoordig kiest men er ook vaak voor om maar een klein deel van een archeologische site op te graven en te onderzoeken. De rest van de site wordt intact gelaten en beschermd. In bijvoorbeeld nieuw aan te leggen woonwijken wordt het niet onderzochte deel dan ingericht als park met een verbod om de ondergrond te verstoren.
23

Op 29 maart 1974 ontdekten boeren die een put aan het graven waren een terracottasoldaat, de grootste archeologische vondst van de 20e eeuw. Er werd verder gegraven en met de opgravingen kwamen duizenden levensgrote beelden van soldaten en paarden tevoorschijn, een heel leger van terracottabeelden dat de overleden keizer Qin Shi Huangdi (221-214 VJ) vergezelde in zijn onsterfelijkheid.

24 Museum Het Valkhof voor Romeinse archeologie en moderne kunst. Ooit lag hier een Romeins legerkamp, later liet Karel de Grote er zijn burcht bouwen. Nu staat hier een levendig, licht en modern museum voor kunst en archeologie. Het museum heeft een grote verzameling Romeinse archeologie en een bijzondere collectie moderne kunst. Maar ook oude kunst met veel oog voor de bewogen geschiedenis van Nijmegen Museum Het Valkhof, Kelfkensbos 59, 6511 TB Nijmegen. http://www.museumhetvalkhof.nl
25 Machu Picchu (van Quechua Machu Pikchu) is een stad van de Inca's in Peru die door de Spanjaarden nooit is ontdekt en daardoor ook niet vernietigd werd. Er is in deze stad nog veel van de Inca-beschaving terug te vinden. Recentelijk werd vastgesteld dat in 1867 de Duitse goudzoeker en houthandelaar Augusto Berns de bergstad vond en plunderde met toestemming van de Peruaanse regering. Berns verkocht de historische schatten aan Europese musea. In 1911 verrichtte de historicus Hiram Bingham een studie naar de Inca-paden in de omgeving van de stad. Tijdens deze studiereis ontdekte hij Machu Picchu opnieuw. Brede bekendheid kreeg de stad in 1913 toen het National Geographic een compleet nummer wijdde aan Machu Picchu.
26 De gemeente of provincie kan, volgens de wet van Malta, de initiatiefnemer van een bouwproject verplichten om een archeologisch vooronderzoek te doen. Bijvoorbeeld omdat zich op de bouwlocatie een archeologische vindplaats bevindt of omdat de gemeente verwacht dat die zich daar bevindt. In het archeologisch vooronderzoek stelt een archeologisch bureau vast of de kans groot is dat er belangrijke archeologische sporen in de bodem aanwezig zijn. Op basis van het vooronderzoek kan de gemeente of provincie beslissen of de bouw door kan gaan en onder welke voorwaarden. De kosten van het vooronderzoek en eventuele vervolgacties komen voor rekening van de initiatiefnemer.
27 Een kogelpot is handgevormd met een vrijwel ronde vorm. Veel van dit aardewerk is lokaal vervaardigd. Meestal zijn de scherven matig hard gebakken; soms reducerend, soms oxiderend en met een grove tot fijne magering. Soms is het oppervlak van de pot gedecoreerd met vingervegen, "dellen", bezemstreken of radstempels. In de tiende en elfde eeuw heeft een deel van de potten een magering van grof zand of steengruis. In de volgende eeuwen vindt men steeds meer een fijne magering. In de dertiende eeuw bestaat de magering vrijwel geheel uit fijn materiaal (zand) of gebruikt men klei die van nature zand bevat. De potten krijgen in de loop der tijd, met name in de dertiende eeuw, een gladdere afwerking, waarbij de kleurverschillen verdwijnen en de potten een egaal grijs uiterlijk krijgen. De functie van de kogelpotten is hoofdzakelijk die van kookpot. Maar ook als voorraadpot zijn ze gebruikt.
28 C14-datering is een methode van radiometrische datering waarmee de ouderdom van organisch materiaal en ecofacten wordt bepaald met behulp van de isotoop koolstof-14. De methode is bruikbaar voor materialen tot circa 60.000 jaar oud. Planten nemen deze licht radioactieve vorm van koolstof op uit de atmosfeer door middel van hun. Hierdoor krijgen dieren die van die planten leven de isotoop binnen, en vervolgens weer dieren die van dieren leven, enzovoort. Alle levende wezens, zowel planten, bomen, dieren en mensen, hebben in hun lichaam dus nagenoeg dezelfde verhouding tussen 14C en de stabiele koolstofisotopen als bestaat in de atmosfeer. Zodra een organisme sterft, houdt de uitwisseling van koolstofbevattende verbindingen op, en neemt het gehalte aan 14C zeer langzaam af. De mate waarin dit verval al is opgetreden, kan vervolgens worden gebruikt om te bepalen hoe lang geleden het organisme is gestopt met het uitwisselen van 14C met zijn omgeving. Materiaal dat erg oud is (bijvoorbeeld steenkool), zal daardoor vrijwel geen 14C meer bevatten. Met behulp van massaspectrometrie kunnen de relatieve gehaltes aan verschillende isotopen nauwkeurig worden bepaald en zo kan men de ouderdom bepalen.

Website statistieken gratis, LetsStat X1